Nipt logo

Nifty

Test NIFTY™ (z ang. Non-Invasive Fetal TrisomY test) jest jednym z wielu przesiewowych badań z grupy nieinwazyjnych badań prenatalnych (NIPT – z ang. Non-Invasive Prenatal Testing). Polega na badaniu DNA płodu, które w niewielkich ilościach krąży we krwi przyszłej matki. Jest to test prosty, skuteczny i dostarcza wyników o bardzo wysokiej wiarygodności (ponad 99%). Dzięki badaniu NIFTY™ można oszacować ryzyko wystąpienia mutacji genetycznych u płodu, takich jak trisomie, aneuploidie chromosomów płci i mikrodelecje. NIFTY™ umożliwia też określenie płci dziecka. 

W 2010 r. jako pierwszy test tego typu przeszedł korzystnie badania kliniczne i został dopuszczony do stosowania. Do czerwca 2015 r. próbki analizowane były tylko w laboratorium firmy BGI w Hongkongu. Obecnie badanie przeprowadzane jest w laboratoriach różnych krajów, a sam test jest prawdopodobnie najpopularniejszym i na obecną chwilę wiodącym badaniem NIPT na świecie. 

Początki badań nad opracowaniem nieinwazyjnych, bezpiecznych, czułych testów prenatalnych datuje się na lata 90. XX wieku. Przełomem okazał się rok 1997, kiedy to odkryto cffDNA (z ang. cell free fetal DNA) – wolne, pozakomórkowe DNA płodu. Dziś wiadomo, że cffDNA można wykryć już w 5-7 tygodniu ciąży i stanowi on ok. 3-6% DNA izolowanego z osocza krwi matki. Początkowo do badań cffDNA wykorzystywano technikę RQ-PCR (z ang. real-time quantitative polimerase chain reaction), polegającą na powielaniu łańcuchów DNA w czasie rzeczywistym przy wykorzystaniu enzymu polimerazy DNA. Pierwsze prace z wykorzystaniem tej metody do badań cffDNA dotyczyły diagnostyki konfliktów serologicznych i analizy dziedziczenia chorób sprzężonych z chromosomem Y. Wynalezienie digital PCR, spektrometrii mas MALDI-TOF (z ang. matrix-assisted laser desorption ionization time-of-flight) oraz sekwencjonowania nowej generacji ułatwiło prace nad stworzeniem nieinwazyjnych testów prenatalnych służących do szacowania ryzyka wystąpienia chorób genetycznych związanych z mutacjami na chromosomach X oraz w autosomach

Zaletą NIFTY™ jest całkowite bezpieczeństwo dla płodu i dla przyszłej matki. Ryzyko poronienia tu nie występuje. Badanie można przeprowadzać także w przypadku ciąży bliźniaczej (tylko dla oceny ryzyka wystąpienia trisomii), po zapłodnieniu in vitro oraz u biorczyni komórki jajowej. Test może być wykonywany wielokrotnie, a jego przeprowadzenie nie koliduje z wykonaniem innych badań przeprowadzanych standardowo w czasie trwania ciąży. Powtórne wykonanie NIFTY™ może się okazać konieczne, kiedy w pierwszej pobranej próbce krwi przyszłej mamy było zbyt mało cffDNA (poniżej 3,5%) do przeprowadzenia badania. Ponieważ ilość płodowego pozakomórkowego DNA wzrasta w czasie trwania ciąży, rośnie też prawdopodobieństwo, że badanie uda się przeprowadzić w oparciu o próbkę krwi pobraną kilka tygodni później w stosunku pierwszej. 

Ważne: choć test NIFTY™ jest badaniem czułym i umożliwia oszacowanie z bardzo wysokim prawdopodobieństwem ryzyka wystąpienia aneuploidii i zespołów delecyjnych, to nie powinien on jednak zastępować diagnostyki USG ani badań laboratoryjnych. Należy go traktować raczej jak uzupełnienie tych badań. 

Metodologia testu NIFTY™ i przebieg badania

Badanie NIFTY™ dostarcza bardzo wiarygodnych wyników (ponad 99%) – niezależnie od objawów klinicznych obserwowanych u płodu w badaniach obrazowych. To efekt wdrożenia wielkoskalowej techniki sekwencjonowania całego genomu oraz rezultat uruchomienia czterech różnych, własnych algorytmów analizy DNA i porównania otrzymanych wyników z danymi dla chromosomów referencyjnych. Tak wysoka miarodajność wyników badania pozwala zmniejszyć liczbę  inwazyjnych badań prenatalnych, w tym amniopunkcji. 

Do badania nie trzeba się przygotowywać, choć zalecane jest, aby kobieta przed pobraniem krwi nie piła zbyt dużo. Przed samym badaniem przeprowadzany jest wywiad medyczny z pacjentką. Po jego zakończeniu pobierana jest próbka krwi żylnej przyszłej matki. Znajdują się w niej wolne, pozakomórkowe fragmenty DNA genomu matki (cfDNA – z ang. cell free DNA) oraz fragmenty genomu płodu (cffDNA), które przedostały się do krwiobiegu matki przez łożysko. Test rozpoczyna się namnożeniem całego wolnego materiału genetycznego (a więc mieszaniny matczynego i płodowego DNA) znajdującego się w badanej próbce. Celem jest stworzenie bibliotek DNA, czyli zbioru fragmentów DNA, tzw. matryc. Następny etap to sekwencjonowanie, czyli odczytanie kolejności ułożenia par nukleotydowych w matrycach DNA. Podczas badania sekwencjonowane są fragmenty DNA z obu genomów: matki i płodu. Uzyskane podczas sekwencjonowania dane poddawane są bioinformatycznej analizie statystycznej z wykorzystaniem skomplikowanych systemów obliczeniowych. 
Dzięki temu, że do badania cfDNA stosuje się Sekwencjonowanie Nowej Generacji (NGS – z ang. Next Generation Sequencing), tzw. wysokoprzepustowe, możliwe jest równoległe badanie wielu różnych matryc DNA tworzących mieszaninę bez konieczności uprzedniego izolowania interesującej nas frakcji DNA płodowego z całej puli wolnego DNA znajdującego się w osoczu ciężarnej. 

W teście NIFTY™ wykorzystuje się:

  • technikę MPS (z ang. massively parallel sequencing) – masywne równoległe sekwencjonowanie, dzięki któremu można określić ilość poszczególnych fragmentów DNA dla badanych chromosomów w odniesieniu do chromosomów referencyjnych (wzorcowych);
  • 4 niezależne algorytmy do obliczeń statystycznych. 

Dzięki wymienionym technikom oraz zaawansowanej analizie statystycznej uzyskanych wyników, test NIFTY™ wykrywa niezrównoważenie genomu płodu (nadmiar lub niedobór chromosomów) oraz zmienność płodowego cfDNA w odniesieniu do matczynego cfDNA i DNA znajdującego się w chromosomach referencyjnych.
Sekwencjonowanie przeprowadzane jest w certyfikowanym laboratorium, do którego próbkę zawozi kurier. Wyniki do pacjentki mają dotrzeć ok. 9-10 dniach od chwili dostarczenia próbki do badania, ale praktyka pokazuje, że czeka się na nie nawet czasami nieco dłużej. 

Wyniki testu NIFTY™

Badanie to umożliwia wykrycie płci dziecka oraz ocenę ryzyka istnienia następujących mutacji (aberracji) chromosomowych:


TRISOMIE (obecność dodatkowego chromosomu lub jego fragmentu przy danej parze chromosomów homologicznych):

  • Zespół Downa (trisomia 21): Dodatkowy chromosomom lub jego fragment znajduje się w parze homologicznej oznaczonej numerem 21. Część zarodków umiera, a te, które przekształcają się w płody, mogą wykazywać szereg cech właściwych zespołowi Downa, a więc: dysmorfię, niepełnosprawność intelektualną, wady wrodzone narządów wewnętrznych (w tym serca).
  • Zespół Edwardsa (trisomia 18): Dodatkowy chromosom znajduje się przy parze homologicznej nr 18. To wada letalna (śmiertelna): większość dzieci nie dożywa końca roku, w którym się urodziła. Pozostałe może cechować niepełnosprawność intelektualna.
  • Zespół Patau (trisomia 13): Dodatkowy chromosom towarzyszy parze nr 13. Płody z tą wadą umierają jeszcze w łonie matki. Z kolei dzieci z tą trisomią rodzą się upośledzone intelektualnie i najczęściej nie dożywają roku. 
  • Zespół trisomii mozaikowej lub niemozaikowej 9 (trisomia 9): Rzadka, najczęściej niedziedziczna mutacja chromosomu 9, zdiagnozowana u zaledwie kilkudziesięciu osób na całym świecie. Wariant mozaikowy jest częstszy niż niemozaikowy. Płody i niemowlęta w obu wariantach rozwijają się wolniej. Osoby z trisomią 9 mają wady serca, nieprawidłowości morfologiczne w obrębie twarzoczaszki, zaburzenia mięśniowo-szkieletowe, wady układu pokarmowego i moczowego oraz wodogłowie. 
  • Trisomia 16: U człowieka mutacja letalna. Odpowiada za większość poronień spontanicznych. Te płody, które rozwijają się do końca II trymestru ciąży, mają m.in. ciężkie wady serca, nerek, kręgów i żeber oraz mikrocefalię. Płody z trisomią 16 mozaikową są donaszane, ale również obarczone licznymi wadami budowy. 
  • Zespół kociego oka (trisomia 22): Mutacja rzadka spowodowana najczęściej przez trisomię lub tetrasomię krótkiego ramienia i niewielkiego fragmentu długiego ramienia chromosomu 22. Objawia się nieprawidłowościami w obrębie tęczówki, powiek, okolic usznych, odbytu, wadami serca, układu moczowego. Rozwój umysłowy może być lekko zaburzony. 

MUTACJE związane z liczbą chromosomów płci:

  • Zespół Turnera (monosomia chromosomu X): Zespół dotyczy tylko płci żeńskiej – to rezultat zaniku jednego chromosomu warunkującego płeć żeńską. Dziewczynki cechuje niski wzrost, najczęściej nieprawidłowości w budowie gonad i słabo zaznaczone cechy płciowe.
  • Zespół Klinefeltera (XXY): Wynika z dodatkowego chromosomu płci X. Dotyka wyłącznie płeć męską. Dotknięte syndromem osoby cechuje ginekomastia (przerost tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn i chłopców,  brak plemników w spermie, podwyższone stężenie gonadotropin, kobieca sylwetka, istnienie dwóch ciałek Baara (skupisk chromatyny płciowej w jądrach komórek znajdujących się w fazie międzypodziałowej).
  • Zespół supersamicy (XXX): Dotyczy tylko przedstawicielek płci żeńskiej. Notuje się tu wysoki wzrost, istnienie dwóch ciałek Baara. 
  • Zespół supersamca, zespół Jacobs (XYY): Dotyczy tylko płci męskiej. Cechuje się ponadprzeciętnym wzrostem, trądzikiem w okresie dojrzewania, niskim IQ.

MIKRODELECJE (utraty niewielkich fragmentów chromosomów):

  • 5p (zespół kociego krzyku): Mutacja polega na utracie krótszego ramienia chromosomu 5 pary. Objawem jest charakterystyczny płacz dziecka, który przypomina miauczenie kota.
  • 1p36: Nieprawidłowość dotyczy utraty krótszego ramienia chromosomu 1 pary. Dotknięte nią dzieci nie mówią, zazwyczaj są ciężko upośledzone umysłowo.​​​​​​
  • 2q33.1: Mutacja polega na utracie niewielkiego fragmentu chromosomu. To schorzenie zaliczane do grupy ultrarzadkich chorób. Objawia się m.in. wolnym wzrostem płodowym i po urodzeniu, upośledzeniem umysłowym, rozszczepem wargi i podniebienia. 
  • 10p14-p13 (zespół DiGeorge’a 2): Polega na utracie fragmentu krótkiego ramienia chromosomu 10. Może powodować sporo różnych problemów zdrowotnych, w tym wady serca, niedoczynność przytarczyc, niedobór odporności (niedobór limfocytów T) oraz dysmorfię twarzy.
  • 16p12.2-p11.2: To utrata krótkiego ramienia chromosomu 16. Objawiać może się dysmorfią rysów twarzy, problemami z karmieniem, nawracającymi infekcjami uszu, opóźnieniem rozwoju i zaburzeniami funkcji poznawczych. Mogą także pojawić się wady serca i niski wzrost.
  • 11q23 (Zespół Jacobsena): Mutacja dotyczy utraty końcowego fragmentu długiego ramienia chromosomu 11.U osoby dotkniętej tym zespołem mogą nastąpić: opóźnienie wzrostu, problemy psychomotoryczne, dysmorfia twarzy i kończyn.
  • 15q11.12 (zespół Pradera-Williego/Angelmana): Mutacja w ok. 70% spowodowana jest przez delecję fragmentu długiego ramienia chromosomu 15 pochodzącego od ojca lub od matki. Jej skutkiem mogą być m.in.: hipotonia, opóźniony rozwój psychoruchowy, nieprawidłowa artykulacja mowy oraz lekka niepełnosprawność intelektualna. 
  • 1q32.2 (Zespół van der Woude): Syndrom związany z haploinsuficjencją genu (zjawisko polega na tym, że jeden prawidłowy allel nie zapobiega wystąpieniu nieprawidłowości spowodowanych utratą funkcji drugiego allelu genu).  Mutacja dotyczy genu regulatorowego dla interferonu znajdującego się na chromosomie 1. Charakterystyczne są wady wrodzone w obszarze jamy ustnej: rozszczep wargi i/lub podniebienia, hipodoncja, dołki lub torbiele śluzowe wargi dolnej.

Wskazania i przeciwwskazania do wykonania testu NIFTY™ 

Wskazania do testu NIFTY™ mogą być medyczne lub pozamedyczne:

  • wady genetyczne w rodzinie lub u dzieci/dziecka z poprzednich ciąż;
  • wiek matki powyżej 35 lat;
  • markery trisomii obserwowane podczas badania ultrasonograficznego;
  • nieprawidłowy wynik testu podwójnego;
  • niepokój odczuwany przez przyszłych rodziców.

Testu NIFTY™  nie powinno się wykonywać:

  • do 12 miesięcy po: transfuzji krwi, leczeniu komórkami macierzystymi, przeszczepie szpiku lub narządu;
  • przed upływem 8 tygodni po obumarciu płodu w ciąży mnogiej;
  • bezpośrednio po szczepieniu limfocytami partnera;
  • w przypadku istnienia aberracji chromosomowych u przyszłej matki (aneuploidie i mikrodelecje – te same, których ryzyko wystąpienia oceniane jest przez test).

Badanie NIFTY™ zaleca się wykonać między 10. a 24. tygodniem ciąży. W praktyce kobiety najczęściej decydują się na jego przeprowadzenie w I trymestrze. W przypadku niekorzystnej wersji wyników testu NIFTY™ pacjentka powinna otrzymać poradę genetyczną oraz informację o możliwości wykonania dodatkowych badań diagnostycznych, w tym badań inwazyjnych. 

 

 

 

 

 

 

 


 

Do góry